و . . . وَ جَعَلَ الشَّمْسَ سِراجاً [ نوح 16 ] « 1 » . شايد آنان كه تا لغت جهان را ميشنوند ، تنها كرهء ناچيز و بسيار كوچك ما زمين بنظرشان مجسم مىشود ، چنان پندارند كه خورشيد - اين چراغ بزرگ آسمانى - تنها در انحصار نورافشانى بر اين اطاق كوچك زمين ما است ، و طبعا اين چراغ كيهانى كوچكتر از اين اطاق زمينى بايد باشد . اما اين هر دو پندار ، بى جا و ناروا است ، زيرا اولا قطر خورشيد يك ميليون و ششصد هزار كيلومتر تخمين زده شده ، در صورتى كه قطر زمين ما در حدود دوازده هزار كيلومتر است . و اين چراغ آسمانى تنها براى روشن ساختن زمين ما نيست تا گفته شود : چگونه ! چراغ از اطاق بزرگتر ؟ ! بلكه در ضمن صدها اطاق ( كره ) كه از اين چراغ روشن ميشوند ، زمين ما را نيز بهره‌ايست ، و چون قرآن با اهل اين زمين سخن ميگويد ، روى اين اصل - خورشيد را ضياء و سراج اين اطاق كوچك هم معرفى كرده است ، نه آنكه در انحصار آن باشد . و به همين منوال طلوع و غروب خورشيد نيز نسبت به زمين در آياتى چند ياد شده است ، گرچه نسبت بساير كرات نيز طلوع و غروبى بتناسب محاذات آنها دارد : 1 - مشرق و مغرب و : 2 - مشرقين و مغربين و :

--> ( 1 ) - دور نيست كه مقصود از خورشيد و همچنين ماه جنس اين دو چراغ آسمانى باشد كه شامل ساير خورشيدها و ماهها نيز بشود ، و قضيهء تعدد خورشيد و ماه در خبر حضرت باقر عليه السّلام تحت عنوان زندگى در برخى از كرات آسمانى از پيش گذشت - مراجعه شود .